Op. Dr. Bekir Can Gümüşlü
Online
×
Yabancı cisim aspirasyonu, yiyecek parçaları, çekirdek kabukları, küçük oyuncak parçaları ya da benzeri maddelerin solunum yoluna kaçması durumudur. Özellikle 3 yaş altı çocuklarda daha sık görülür ve bazı durumlarda hayati risk oluşturabilir.
Çocuklarda ağıza alınan cisimlerin kontrolsüz şekilde soluk borusuna yönelmesi, aniden başlayan ciddi solunum sıkıntısına neden olabilir. Ancak sorun şu ki, bu tablo her zaman ilk anda net anlaşılmayabilir. Belirtiler bazen üst solunum yolu enfeksiyonu, bronşit, larenjit ya da alerjik bir tabloyla karışabilir.
Bu nedenle çocukta yabancı cisim aspirasyonu, özellikle ani başlayan nefes darlığında mutlaka akılda tutulması gereken acil durumlardan biridir.
Çocuklarda boğaza cisim kaçması, hava yolunun kısmen ya da tamamen tıkanmasına yol açabilir. Bu durum hafif öksürükten ciddi solunum yetmezliğine kadar uzanan farklı tablolar oluşturabilir.
Riskin yüksek olmasının başlıca nedenleri şunlardır:
Özellikle çekirdek, kuruyemiş parçaları, sert gıdalar ve küçük oyuncak parçaları bu açıdan dikkatle değerlendirilmelidir.
Paylaşılan olguda, 15 aylık erkek çocuk ani başlayan solunum sıkıntısı nedeniyle hastaneye başvurdu. İlk değerlendirmelerde enfeksiyon ya da üst hava yolu tıkanıklığı düşünülerek tedavi uygulandı.
Yapılan ilk laringoskopi ve görüntülemelerde belirgin bir bulgu saptanmadı. Ancak çocuğun şikâyetleri tam olarak düzelmeyince ikinci değerlendirme yapıldı. Bu değerlendirmede larinks bölgesinde yabancı cisim görüldü.
Ameliyat sırasında çıkarılan cismin kabak çekirdeği kabuğu olduğu belirlendi. Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra çocuğun yakınmalarının hızla düzeldiği görüldü.
Bu olgu, ani nefes darlığı olan çocuklarda yabancı cisim ihtimalinin bazen ilk değerlendirmede gözden kaçabileceğini ve klinik şüphenin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Çocukta yabancı cisim aspirasyonu her zaman ilk anda kolayca saptanamayabilir. Bunun birkaç önemli nedeni vardır:
Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı gibi bulgular çoğu zaman viral enfeksiyon ya da bronşit ile karıştırılabilir.
Bazı cisimler akciğer filmi ya da direkt grafilerde görünmeyebilir. Özellikle organik içerikli maddeler radyolojik olarak fark edilmeyebilir.
Bazen ilk tıkanma anı geçici olabilir ve çocuk bir süre daha stabil görünebilir. Bu da yanıltıcı olabilir.
Solunum yolunda gelişen ödem, cismin doğrudan görülmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle tedaviye rağmen düzelmeyen, tekrarlayan ya da açıklanamayan ani nefes darlığı tablolarında yabancı cisim aspirasyonu mutlaka yeniden düşünülmelidir.
Bazı belirtiler, özellikle ani başlangıç gösteriyorsa oldukça önemlidir. Şu bulgular varsa dikkatli değerlendirme gerekir:
Özellikle çocuk bir şey yerken, ağzına küçük bir nesne almışken ya da yalnız oynarken şikâyet başladıysa, çocuklarda boğaza cisim kaçması olasılığı daha güçlü düşünülmelidir.
Hayır. Bu çok önemli bir noktadır. Her yabancı cisim grafide görünmez. Özellikle kabuk, çekirdek, plastik veya organik gıdalar gibi bazı materyaller radyolojik incelemelerde saptanamayabilir.
Bu nedenle akciğer filmi normal olsa bile, klinik şüphe varsa ileri değerlendirme gerekebilir. Hastanın hikâyesi, ani başlangıçlı belirtiler ve muayene bulguları tanı sürecinde büyük önem taşır.
Laringoskopi, üst hava yolunun doğrudan değerlendirilmesini sağlayan önemli bir yöntemdir. Özellikle larinks düzeyinde takılan yabancı cisimlerin tespitinde değerli olabilir.
Ancak bazı durumlarda ilk değerlendirmede cisim fark edilmeyebilir. Bu nedenle:
tekrar değerlendirme gerekebilir.
Bu yaklaşım, özellikle çocuk KBB acil durumlarında hayati önem taşır.
Yabancı cisim aspirasyonu, özellikle hava yolunu etkiliyorsa çocuk KBB acil kapsamında değerlendirilmesi gereken durumlardan biridir. Çünkü solunum yolundaki bir tıkanıklık kısa sürede ciddi sonuçlar doğurabilir.
Gecikmiş tanı şu risklere neden olabilir:
Bu nedenle çocukta ani solunum problemi ortaya çıktığında yalnızca enfeksiyon düşünülmemeli, yabancı cisim olasılığı da mutlaka değerlendirilmelidir.
Ailelerin bu konuda dikkatli olması, birçok riskli durumu en baştan önleyebilir. Özellikle küçük çocuklarda şu noktalara dikkat edilmelidir:
Erken müdahale, ciddi sonuçların önlenmesinde çok önemlidir.
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden acil başvuru yapılmalıdır:
Bu tür durumlarda hızlı değerlendirme ve gerekli girişim hayat kurtarıcı olabilir.
Çocukta yabancı cisim aspirasyonu, özellikle küçük yaş grubunda ani başlayan solunum sıkıntısının önemli nedenlerinden biridir. Üstelik bu tablo her zaman ilk incelemede net şekilde ortaya çıkmayabilir. Akciğer filmi normal olabilir, ilk laringoskopi bulgu vermeyebilir; ancak klinik şüphe devam ediyorsa değerlendirme mutlaka sürdürülmelidir.
Bu nedenle ani nefes darlığı olan çocuklarda yalnızca enfeksiyon değil, çocuklarda boğaza cisim kaçması olasılığı da mutlaka akılda tutulmalıdır. Özellikle tedaviye rağmen düzelmeyen ya da tekrarlayan solunum sıkıntılarında çocuk KBB acil yaklaşımı büyük önem taşır.
Hayır. Bazı yabancı cisimler grafide görünmeyebilir. Bu nedenle klinik şüphe varsa ileri değerlendirme gerekebilir.
Her zaman değil. Bazı durumlarda ilk değerlendirmede bulgu saptanamayabilir. Şikâyetler sürüyorsa tekrar muayene önemlidir.
Evet. Özellikle nefes darlığına neden olan durumlarda hızlı müdahale hayat kurtarıcı olabilir.
Özellikle 3 yaş altı çocuklar, küçük nesneleri ağızlarına götürme eğilimleri nedeniyle daha yüksek risk taşır.
Çekirdek, kuruyemiş parçaları, sert küçük gıdalar ve kolay parçalanan kabuklu besinler aspirasyon açısından daha riskli olabilir.
